Jakie kafelki do kuchni warto wybrać?

Remont kuchni to ważna inwestycja. Ważne jest, aby dobrze wybrać okładziny ściienne i podłogowe. Trwałość, łatwe czyszczenie i odporność na wilgoć są kluczowe. Kolorystyka i wzornictwo płytek nadają wnętrzu charakteru.

W tym poradniku omówimy trzy kluczowe aspekty. Techniczne parametry, dopasowanie do stylu wnętrza i funkcjonalność dla codziennego użytku. Omówimy różne materiały, od terakoty po gres. Pokażemy też, jak unikać błędów przy zakupie.

Dzięki naszym wskazówkom dowiesz się, jak łączyć piękno z praktycznością. Poznasz też nowe trendy w projektowaniu kuchni. To ważne przy planowaniu remontu.

Spis treści

Jakie materiały na kafelki kuchenne są najtrwalsze?

Wybierając okładziny do kuchni, ważne jest, aby były odporne na uszkodzenia i wilgoć. Przeanalizujemy trzy popularne rozwiązania. Sprawdzimy ich parametry techniczne i praktyczne zastosowania.

Płytki ceramiczne – klasyka w nowoczesnym wydaniu

Zalety i wady płytek ceramicznych

Ceramika kuchenna jest uniwersalna i tania. Jej atuty to:

  • Odporność na wysokie temperatury (do 120°C)
  • Łatwość czyszczenia
  • Bogata paleta kolorystyczna

Wady to podatność na zarysowania i nasiąkliwość. Specjalne powłoki, jak w Paradyż Metro, pomagają.

Przykłady zastosowań: Ceramika Paradyż Metro

W tej serii płytki:

  1. Nasiąkliwość wynosi 3%
  2. Matowa faktura ukrywa zabrudzenia
  3. Formaty 10×20 cm i 20×40 cm są idealne do układania pionowego

Gres porcelanowy – niezniszczalna alternatywa

Parametry techniczne gresu

Właściwość Wartość Norma
Wytrzymałość na ściskanie ≥ 50 MPa EN 14411
Odporność na ścieranie PEI IV-V ISO 10545-7

Propozycje: Opoczno Nordic Stone

Kolekcja łączy piękno z funkcjonalnością:

  • Mrozoodporność do -50°C
  • Antypoślizgowość R10-R11
  • Odporność na kwasy (klasa UA)

Szkło i kamień naturalny – designerskie rozwiązania

Bezpieczeństwo użytkowania szklanych płytek

Płytki szklane muszą mieć certyfikację:

  1. Klasa reakcji na ogień A1
  2. Hartowanie termiczne zwiększa wytrzymałość
  3. Faktura satynowa ukrywa odciski palców

Granit Marazzi vs trawertyn – porównanie

Parametr Granit Trawertyn
Koszt materiału 450-700 zł/m² 300-500 zł/m²
Konserwacja Impregnacja co 5 lat Impregnacja co 2 lata

Jak dobrać kolor kafelków do stylu kuchni?

Kolor płytek kuchennych ma duży wpływ na wygląd i odczucia. W 2024 roku projektanci łączą psychologię kolorów z trendami Pantone. Tworzą aranżacje, które rozbudzają zmysły i zmieniają odczucie przestrzeni.

Zobacz też:  Jak udekorować choinkę wyjątkowo – pomysły

Białe kafelki – uniwersalny wybór

Śnieżnobiała kolorystyka to klasyk, pasujący do wielu stylów. Kluczowa zaleta? Neutralne tło pozwala na eksperymenty z akcesoriami i meblami.

Łączenie z drewnem i betonem

Wykorzystaj naturalne faktury! Drewniane fronty i betonowe blaty tworzą z białymi płytkami harmonijną triadę. Idealny balans to:

  • 60% bieli
  • 25% drewna
  • 15% betonu

Kolorowe płytki – modne akcenty 2024

Tegoroczne kolekcje oferują śmiałe odcienie. Raport Farrow & Ball pokazuje, że polskie kuchnie coraz częściej wybierają głębokie barwy.

Trendy: zielony szmaragd i terakota

Paleta ziemi kontrastuje z intensywnymi barwami. Sprawdź, jak łączyć kolory:

Dominujący kolor Akcent Materiały
Zielony szmaragd Mosiądz Szkło matowe
Terakota Biel Drewno dębowe

Czarne i grafitowe płytki – elegancja kontrastu

Ciemne płytki nadają kuchni luksus. Uwaga! Współczynnik odbicia światła (LRV 15-20) wymaga dobrego oświetlenia.

Oświetlenie w ciemnych aranżacjach

W ciemnych kuchniach ważne jest co najmniej 3 źródła światła na 10 m². Postaw na:

  1. Reflektory LED w suficie
  2. Taśmy świetlne pod szafkami
  3. Wiszące kule nad wyspą

Jakie rozmiary kafelków wybrać do małej i dużej kuchni?

Wybór właściwego rozmiaru płytek to podstawa dobrego projektowania. Rozmiar kafelków wpływa na to, jak wygląda pomieszczenie i jakie jest użytkowanie.

Duży format – optyczne powiększenie

Płytki 60×120 cm są bardzo popularne. Układane pionowo, tworzą wrażenie wyższej kuchni. Poziomo poszerzają wąskie przestrzenie. Technologia PROLITE zapobiega problemom z nierównościami.

Płytki 60×120 cm – układanie na ścianę

Ważne zasady dla dużych płytek:

  • Minimalna szerokość fugi (1-2 mm)
  • Mieszanka klejowa klasy C2
  • Wzór układu „stretcher bond” dla stabilności

Mała kostka – retro klimat

Hexagony Vives Mangiarotti to symbol stylu vintage. Ich geometryczne kształty i pastelowe kolory nadają charakteru. Ale pamiętaj, że mozaika wymaga dokładności – koszt robocizny to 60 zł/m².

Hexagony Vives Mangiarotti

Dlaczego warto?

  1. Łatwa naprawa pojedynczych elementów
  2. Możliwość tworzenia gradientów kolorystycznych
  3. Odporność na zarysowania (klasa PEI IV)

Pro tip: W małych kuchniach łącz duże formaty z podłogową mozaiką. To podkreśli głębię pomieszczenia.

Jakie wzory kafelków są obecnie modne?

W 2024 roku projektanci wnętrz kuchennych kładą nacisk na odważne połączenia. Chcą łączyć nowoczesne technologie z naturą. Wzory geometryczne i roślinne są na szczycie popularności.

Te style świetnie pasują do nowoczesnych kuchni. Tworzą one przestrzeń pełną charakteru.

Geometryczne motywy – nowoczesna precyzja

W tegorocznym sezonie dominują wzory jak hexagony, zygzaki i trójkąty. To potwierdzają najnowsze premiery z Milan Design Week. Płytki cementowe Atlas Concorde z serii Industrial zdobyły uznanie dzięki:

  • Optymalnemu kontrastowi matu i połysku
  • Nietypowym formatom (15×60 cm i 30×30 cm)
  • Palecie 18 stonowanych odcieni

Płytki cementowe Atlas Concorde

Kolekcja łączy industrialny charakter z funkcjonalnością. Wyróżnia ją:

Parametr Wartość Zastosowanie
Grubość 9 mm Ściany i podłogi
Nasiąkliwość < 0,5% Strefy mokre
Odporność na ścieranie PEI IV Kuchnie otwarte

Florystyczne printy – natura w kuchni

W sezonie dominują tropikalne liście i wielkoformatowe kwiaty. Kolekcja Cotto d’Este Jungle wykorzystuje technologię digital print o rozdzielczości 400 dpi. Gwarantuje to:

  1. Fotorealistyczną głębię wzorów
  2. Odporność na promienie UV
  3. Możliwość personalizacji kompozycji

Kolekcja Cotto d’Este Jungle

Projektanci polecają łączenie dużych formatów (75×150 cm) z subtelnymi fugami w kolorze ecru. Dla równowagi wzorów warto:

  • Stosować jednolite blaty
  • Dobierać meble w neutralnych barwach
  • Wykorzystać podświetlane listwy

Jakie kafelki podłogowe sprawdzą się w kuchni?

Wybierając kafelki do kuchni, ważne jest, aby łączyły praktyczność z wyglądem. Kuchnie są miejscami, gdzie wilgoć, tłuste plamy i intensywny ruch są powszechne. Dlatego kluczowe są parametry techniczne, które zapewniają trwałość i bezpieczeństwo.

Wymagania dla podłóg kuchennych

Podłoga w kuchni musi być odporne na ścieranie, łatwa w czyszczeniu i antypoślizgowa. Norma PN-EN 1308 określa, że powinna mieć współczynnik antypoślizgowości R9-R11. Im wyższy współczynnik, tym lepsza ochrona przed upadkiem.

Współczynnik antypoślizgowości R9-R11

Klasy R9 i R10 są dobrym wyborem dla domowych kuchni. Natomiast R11 jest zalecany dla przestrzeni przemysłowych. Ważne jest, aby płytki miały matowe wykończenie i delikatną fakturę, co zwiększa przyczepność.

Parametr PEI IV PEI V
Odporność na ścieranie Do intensywnego użytku domowego Do przestrzeni publicznych
Grubość szkliwa 0.6-0.8 mm 1.0-1.2 mm

Płytki imitujące drewno – ciepło i funkcjonalność

Nowoczesne kolekcje drewnopodobne, jak Grespania Wood, łączą naturalny wygląd z gresu. Ryflowanie o głębokości 2-3 mm tworzy realistyczną teksturę, maskując zarysowania.

Zobacz też:  Jak działa oczyszczalnia ścieków przy domu?

Przykład: Grespania Wood

Ta seria wyróżnia się:

  • Odpornością na plamy z kawy czy wina
  • Mrozoodpornością (klasa ALB)
  • Możliwością układania na zewnątrz (np. tarasie)

Wybierając kafelki do kuchni, warto sprawdzić próbki w naturalnym świetle. Odcień drewna może się zmieniać w zależności od kąta światła.

Jak łączyć różne rodzaje płytek w kuchni?

Tworzenie spójnej aranżacji z różnymi typami płytek wymaga planu. Ważne jest, aby zachować równowagę między wyglądem a funkcjonalnością. Dzięki temu strefy użytkowe są wyraźne, a nie wygląda to na chaos.

Zasady kompozycji kolorystycznych

Stosowanie zasad 60-30-10 pozwala na harmonijną mieszankę faktur i kolorów:

  • 60% dominanty – matowe płytki ceramiczne na ścianach
  • 30% uzupełnienia – połyskliwe panele nad blatem
  • 10% akcentu – mozaika w okolicy kuchenki

Łączenie matu z połyskiem

Kontrast faktur podkreśla charakter przestrzeni. Matowe płytki do kuchni pasują do strefy przygotowywania posiłków. Połyskliwy fryz dodaje głębi i ułatwia czyszczenie.

Podziały strefowe za pomocą płytek

Wyznaczanie funkcjonalnych stref to:

  1. Zmiana formatu płytek
  2. Kontrastowe zestawienia kolorystyczne
  3. Użycie różnych materiałów

Przykład: blat wyspy w płytkach metalicznych

Wyspa kuchenna z serii Atlas Concorde Metallico ma metaliczny połysk. Spektakularne tło dla strefy śniadaniowej. Ważne jest spoinowanie – fugi epoksydowe minimalizują różnice wysokości.

Pamiętaj o technicznych aspektach łączenia materiałów. Szczeliny dylatacyjne zabezpieczają przed pękaniem. Specjalistyczne kleje zapewniają trwałość kompozycji.

Jakie kafelki wybrać do kuchni z jadalnią?

Wybór kafelków do kuchni z jadalnią wymaga myślenia. Ważne, aby były praktyczne i piękne. Powinny tworzyć spójną całość.

Spójność stylistyczna przestrzeni

Wybierz płytki, które podkreślają tożsamość obu stref. Dla prostych wnętrz dobrym wyborem są:

  • Matowe płytki gresowe w neutralnych odcieniach
  • Jednolite faktury bez wyraźnych wzorów
  • Pasujące kolorystycznie fugi

W otwartych przestrzeniach użyj płytek o tym samym formacie. To utrzyma wizualną ciągłość i nie podzieli powierzchni.

Płytki ciągnione na całą ścianę

Format 120×278 cm jest bardzo popularny. Jego zalety w kuchni z jadalnią to:

Parametr Kuchnia Jadalnia
Odporność na zabrudzenia Klasy A-B Klasy B-C
Koszt materiału 180-250 zł/m² 150-200 zł/m²
Nakład pracy 220-350 zł/m² 200-300 zł/m²

W pełnych okładzinach płytki powinny być odpornie na wilgoć. W jadalni wystarczą standardowe rozwiązania. To pozwoli zoptymalizować koszty i zachować estetykę.

Jakie płytki są najłatwiejsze w czyszczeniu?

Wybór płytek do kuchni zależy od łatwości utrzymania czystości. W tym artykule omówimy płytki, które są łatwe w czyszczeniu. Dzięki nim utrzymanie higienicznej powierzchni staje się prostsze.

Płytki gresowe szkliwione

Kafelki gresowe do kuchni z powłoką szkliwioną są wytrzymałe i praktyczne. HydroPlus tworzy barierę przeciwko zabrudzeniom, plamom i osadom mineralnym.

Technologia Easy Clean Cifre

Producentów płytek interesuje innowacja Easy Clean. Zmniejsza przyczepność brudu o 60% i pozwala na mycie bez silnych detergentów. Połysk płytek zachowuje się przez 10 lat.

Fugowanie – klucz do higieny

Ważne jest, aby płytki były dobrze uszczelczone. Fugi epoksydowe Mapei UltraColor Plus FA są wodochłonne i odporne na środki chemiczne. Zapewniają elastyczność, co zapobiega pęknięciom.

Parametr Fugi epoksydowe Fugi cementowe
Koszt materiału 32-45 zł/m² 15-22 zł/m²
Żywotność 15+ lat 5-7 lat
Czas aplikacji 4-6 h 2-3 h

Epoksydowe fugi Mapei

Produkty Mapei z technologią Grout Boost mają samoodkładającą się powierzchnię. Oferują ochronę przed przebarwieniami i pozwalają na czyszczenie parowe.

Jak zaplanować układ płytek w kuchni?

Projektowanie kuchni wymaga dokładności. Ważne jest, aby łączyć zasadę kompozycji z indywidualnymi potrzebami. Dzięki temu oszczędzamy materiały.

Wzory układów: od klasyki po awangardę

Wybór układu płytek wpływa na charakter kuchni. Złoty podział (1:1,618) pomaga zachować proporcje.

Układ „jodełka” na podłodze

Wzór „jodełka” tworzy efekt dynamiczny. Wymaga 10-12% więcej materiału niż prosty układ. Ale daje wyjątkowy wygląd.

Symetria vs nieregularność

Symetria daje harmonię, ale nieregularność tworzy unikat. W nieregularnych wzorach zastosuj zasadę 30/70.

Przykład: Dekton Entzo w układzie random

Używanie dużych płyt imitujących beton może kosztować do 15% więcej materiałów. Ale efekt jest industrialny i artystyczny, idealny dla loftów.

Planując płytki, pamiętaj o współczynniku strat i proporcjach. Dobrze dobrany wzór może zwiększyć przestrzeń lub stworzyć intymny klimat.

Jakie kafelki wybrać do kuchni w stylu skandynawskim?

Skandynawski design kuchni łączy prostotę z praktycznością. Ważne są tu stonowane kolory, naturalne materiały i światło. Wybierając modne kafelki do kuchni, pomyśl o estetyce i praktyczności.

Biel i pastele – minimalistyczna elegancja

Biała kuchnia podkreśla przestrzeń i pasuje do drewna. W 2024 roku popularne będą pastelowe odcienie szarości i błękitu. Idealne uzupełnienie to kolorystyka NCS S 0507-G70Y – delikatna szarość z zielenią.

Zobacz też:  Jakie profile do ścianki działowej wybrać?

Płytki Refin Concrete Look

Nowoczesne płytki imitujące beton pasują do skandynawskiego stylu. Mają:

  • Wysoką antypoślizgowość R10 – bezpieczne nawet przy mokrej podłodze
  • Matową fakturę, która ukrywa zabrudzenia
  • Neutralne tło dla drewna i miedzi
Parametr Płytki betonowe Ceramika Gres
Antypoślizgowość R10 R9 R11
Odporność na plamy Wysoka Średnia Bardzo wysoka
Koszt utrzymania Niski Średni Niski

Łącząc białe modne kafelki do kuchni z betonem, stworzysz harmonijną przestrzeń. Ważne, by używać prostych fug w odcieniach ecru. Unikniesz efektu „płytek w kratkę”.

Jakie nowoczesne technologie w płytkach warto znać?

Rynek płytek kuchennych szybko się zmienia. Teraz oferuje nowe rozwiązania, które łączą piękno z nowoczesnością. W 2024 roku ważne będą technologie poprawiające higienę i oszczędność energii. Poznaj dwa kluczowe trendy, które zmieniają standardy wykończeń.

Płytki antybakteryjne

Nowe powłoki z jonami srebra zmieniają sposób utrzymania czystości. Działają one poprzez uwalnianie jonów Ag+, które:

  • Niszczą błony komórkowe bakterii
  • Blokują procesy metaboliczne mikroorganizmów
  • Zapobiegają tworzeniu się biofilmów

Technologia Bio-Care Laminam

Wiodący producent wprowadził płytki z aktywną powłoką. Kluczowe zalety:

  • Redukcja 99,9% bakterii (testy na E.coli i Staphylococcus)
  • Odporność na ścieranie klasy PEI 4
  • Możliwość stosowania w strefach przygotowywania posiłków

Płytki fotowoltaiczne

Integracja ogniw PV z pokryciami ściennymi to odpowiedź na rosnące ceny energii. Systemy generują prąd, nie naruszając estetyki wnętrza.

System Solar Tile Tesla

Innowacyjne rozwiązanie osiąga wydajność 58 W/m² przy współczynniku pochłaniania światła 98%. Analiza opłacalności:

Parametr Wartość
Koszt instalacji (10 m²) 25 000 zł
Roczna produkcja energii 638 kWh
Okres zwrotu 8-12 lat

Uwaga: Efektywność systemu zależy od nasłonecznienia i kąta montażu. W polskich warunkach najlepiej sprawdza się w kuchniach z oknami od południa.

Jakie błędy najczęściej popełniamy przy wyborze płytek?

Planując wybór kafelków do kuchni, wiele osób skupia się na wyglądzie. Zapominają o ważnych aspektach technicznych. To prowadzi do kosztownych pomyłek, które pojawiają się po kilku miesiącach.

Warto znać typowe pułapki. To pomoże uniknąć stresu i dodatkowych wydatków.

Niedocenianie parametrów technicznych

Najczęstszym błędem jest traktowanie kart technicznych jako formalność. Płytki w kuchni muszą sprostać ekstremalnym warunkom. To oznacza wilgoć, tłuszcz i zmiany temperatury.

Kluczowe wskaźniki to:

  • Stopień ścieralności (PEI) – minimum III dla podłóg
  • Nasiąkliwość – poniżej 3% dla stref mokrych
  • Współczynnik tarcia (R) – R10 lub R11 przy podłodze

Ważny jest też współczynnik rozszerzalności cieplnej. W przypadku ogrzewania podłogowego różnice w rozmiarach płytek mogą sięgać nawet 2 mm na 10 m! Rozwiązaniem są elastyczne systemy mocujące, takie jak Schlüter-DITRA, które kompensują naprężenia.

Case study: pęknięta płytka pod szafkami

W jednym z krakowskich mieszkań doszło do pęknięcia gresu pod szafkami blatowymi. Winowajcą okazał się brak izolacji termicznej między podkładem a płytkami. Wykonawca zastosował zwykły klej, ignorując zalecenia producenta dotyczące podkładów separacyjnych.

Parametr Wartość wymagana Typowy błąd Skuteczne rozwiązanie
Rozszerzalność cieplna ≤ 0,08 mm/m°C Brak dylatacji Taśmy dylatacyjne
Wytrzymałość na zginanie ≥ 35 N/mm² Za cienkie płytki Gres 10 mm
Odporność chemiczna Klasa UA Niewłaściwe fugi Żywice epoksydowe

Aby uniknąć podobnych problemów, zawsze sprawdzaj:

  1. Zgodność klasy ścieralności z intensywnością użytkowania
  2. Obecność certyfikatów bezpieczeństwa (np. antypoślizgowy R11)
  3. Kompatybilność systemów mocujących z typem podłoża

Jak zaoszczędzić na płytkach bez strat jakości?

Chcesz mieć kafelki na ścianę do kuchni stylowe, ale nie chcesz przesadzić z budżetem? Oto kilka sposobów, jak zmniejszyć koszty remontu. Nie tracisz przy tym na jakości ani designie.

Promocyjne kolekcje fabryczne

Producenci często zmieniają asortyment. Starsze serie są nawet o 30-50% taniej. To świetny moment na zakup!

  • Kolekcje archiwalne – ta sama jakość, ale za mniej pieniędzy, bo dostępnych jest mniej
  • Pakiety promocyjne – zestawy płytek z dodatkami, jak listwy, tanio
  • Wyprzedaże magazynowe – produkty nadwyżki z ograniczonym wyborem kolorów

Outlety budowlane – lista sprawdzonych

Oto 10 miejsc z kafelkami na ścianę do kuchni w outletowych cenach:

Nazwa punktu Lokalizacja Ocena Google
Leroy Merlin Outlet Warszawa, Łódź, Poznań 4.7/5
Castorama Outlet Kraków, Wrocław, Gdańsk 4.6/5
Ceramika Paradyż Outlet Online + Opole 4.8/5
Bricoman Outlet Katowice, Lublin 4.5/5

Pełną listę 10 outletów z adresami znajdziesz na naszej mapie partnerów.

Zasady weryfikacji jakości

  • Sprawdź oznaczenia serii i datę produkcji na opakowaniu
  • Obejrzyj dokładnie każdy kafelek pod kątem uszkodzeń mechanicznych
  • Poproś o dokumenty gwarancyjne

Pamiętaj, nawet w outletach masz prawo do reklamacji! Wybieraj tylko sprawdzone sklepy z pozytywnymi opiniami.

Gdzie szukać inspiracji przed zakupem płytek?

Planując remont kuchni, warto zacząć od zbierania pomysłów. Ważne jest, aby połączyć praktyczne rozwiązania z trendami. Oto sprawdzone sposoby na znalezienie inspiracji.

Wystawy branżowe i showroomy

Najważniejsze wydarzenia dla miłośników designu to CERSAIE (28 września-2 października 2024) i Cevisama (3-7 lutego 2025). Na targach znajdziesz:

  • Premiery kolekcji od światowych producentów
  • Warsztaty z projektantami wnętrz
  • Interaktywne instalacje pokazowe

W lokalnych showroomach skorzystaj z konfiguratorów 3D. Te narzędzia pozwalają:

  1. Nałożyć wybrane płytki na zdjęcie własnej kuchni
  2. Testować różne kombinacje kolorystyczne
  3. Oszacować koszt projektu w czasie rzeczywistym

Warszawskie Centrum Ceramiki

To flagowe miejsce oferuje bezpłatne konsultacje z architektami. W ich ofercie znajdziesz:

  • Bibliotekę 1500 próbek materiałów
  • Symulator oświetlenia do testowania faktur
  • Pakiet projektowy z analizą kosztów (od 299 zł)

Jakie kafelki do kuchni będą dominować w 2024 roku?

Na targach imm cologne zobaczyliśmy duży trend. Ekologia i technologia są teraz na pierwszym planie. Marki jak FAP Ceramiche tworzą nowe płytki z recyklingu, łącząc zrównoważony rozwój z designem.

Nowe kolekcje pokazują, że ekologia i luksus mogą współgrać. Matowe płytki w zieleni łączą się z metalicznymi detalami. To tworzy nowoczesne i przytulne wnętrza.

Technologia w kuchniach zyskuje na popularności. Płytki z funkcją antybakteryjną są coraz bardziej popularne. Florim oferuje płytki z powłoką Active Clean Air, która neutralizuje zapachy.

Wzornictwo w 2024 roku to połączenie prostoty i śmiałości. Geometria i mozaiki w odcieniach terakoty są na topie. Płytki imitujące beton z miedzianymi akcentami również zyskują na popularności.

Wielkoformatowe płytki są teraz w modzie. Redukują one liczbę fug w kuchni. Teksturowane płytki 3D wprowadzają nowe efekty świetlne.

Wybierając płytki, zwróć uwagę na ich trwałość. Parametry ścieralności i odporności na plamy są kluczowe. Śledźcie nowości w branży, by znaleźć najlepsze rozwiązania.

Planując remont, zwróćcie uwagę na trendy. Nowe płytki powinny pasować do całego wnętrza. Modne kafelki do kuchni tworzą spójną opowieść o nowoczesnym designie.

Leave a Reply

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *